Türkiyə televiziyalarına, sosial mediasına və ya gündəlik danışıqlara diqqət etmisinizsə, mütləq bu cümləni eşitmisiniz: “Biz asil bir ırktan geliyoruz”, “Türk ırkı var olsun!” və ya “Irkdaşlarımız…”
Sanki “Türk” sözü bioloji bir laboratoriya anlayışıdır. Ancaq gəlin reallığı dərhal və kəskin şəkildə masaya qoyaq: Dünyada “Türk irqi” deyə bir anlayış yoxdur. Və bunu demək Türklüyü inkar etmək deyil; əksinə, Türklüyü dar bir bioloji qəfəsdən çıxarıb, haqq etdiyi böyük sivilizasiya qatına qoymaqdır.
Bəs bu yanlışlıq haradan qaynaqlanır və Türk irq deyilsə, bəs nədir?
Türkiyədəki bu yanlışlığın səbəbi nədir?
Bu anlaşılmazlıq elmi və ya tarixi bir fakta deyil, tamamilə dil və tərcümə xətasına söykənir.
Türkiyə türkçəsində “ırk” sözü vaxtilə yanlış şəkildə Fransız dilindəki race (irq) sözünün qarşılığı kimi qəbul edilib. Ancaq daha böyük səhv odur ki, Türkiyədə gündəlik dildə:
- Millet (Millət – sosioloji/siyasi anlayış),
- Etnisite (Etnik mənsubiyyət – mədəni anlayış),
- Halk (Xalq – coğrafi/sosial anlayış)
sözlərinin hər birinin yerinə düşünmədən “ırk” sözü işlədilir.
İnsanlar “Türk milləti” və ya “Türk xalqları” demək istəyərkən, vərdişdən “Türk ırkı” deyirlər. Dil vərdişə çevrildikdə isə o, düşüncəni zəhərləməyə başlayır. İnsanlar Türklüyün doğurdan da biologiya ilə bağlı olduğunu düşünə bilərlər.
Niyə “irq” anlayışı Türklüyə şamil edilə BİLMƏZ?
Elmdə və antropologiyada irq — sırf xarici fiziki əlamətlərə görə (dəri rəngi, kəllə quruluşu, göz forması) insanları qruplaşdıran bioloji terminidir. Avropoid (ağdərili), Monqoloid (sarı dərili, qıyıq gözlü), Neqroid (qaradərili) kimi.
Əgər Türk bir irq olsaydı, dünyadakı bütün Türklər eyni fiziki quruluşda (eyni göz forması, eyni dəri rəngində) olması gərəkirdi.
- Mərkəzi Asiyadakı bir Qırğız, ya da Qazax Monqoloid (Asiya) cizgiləri daşıyır.
- Qaqauziyadakı və ya Anadoludakı bir Türkdə Avropoid (Aralıq dənizi/Avropa) cizgiləri var.
- Uyğur Türkü bu ikisinin arasında tam bir keçid özəlliyini daşıyır.
Əgər məsələyə “irq” prizmasından baxsaq, bu insanlardan birinə “Türk” deyib, o birinə “Türk deyilsən” deməliyik. Bu isə cəfəngiyyatdır! Çünki Türklük dəri rəngi, ya da gözlərin forması deyil.
Bu fərqliliyi anlamaq üçün uzağa getməyə gərək yoxdur, Türk Dünyasının böyük liderlərinin portretlərinə baxmaq kifayətdir:
- Mustafa Kamal Atatürk — Balkan-Anadolu coğrafiyasını təmsil edən açıq rəngli gözləri, sarışın saçları və xarakterik Avropoid (Aralıq dənizi/Alp) fiziki cizgilərinə sahibdir.
- Məhəmməd Əmin Rəsulzadə — Qafqaz və Yaxın Şərq coğrafiyasına xas olan klassik Ön Asiya / Avropoid özəlliklərini daşıyır.
- Mustafa Çokay — Mərkəzi Asiyanı (Qazaxıstan) təmsil edərək göz forması və cizgiləri ilə aydın Monqoloid (Asiya) antropoloji xüsusiyyətlərini əks etdirir.
Bu üç böyük Türk yan-yana dayandıqda fiziki/bioloji baxımdan tamamilə fərqli irq tiplərini təmsil edirlər. Ancaq onları eyni ideologiyada, eyni dil ailəsində və eyni Türk düşüncəsində birləşdirən şey biologiya deyil, məhz ortaq keçmiş, dil və millət şüurudur.
Bəs Türk irq deyilsə, bəs nədir?
Türk sözü bioloji yox, dil, mədəniyyət, tarix və özünüqavrama kateqoriyasıdır. Türk — bir irqin adı deyil, bir Sivilizasiyanın və Mədəniyyət Çətirinin adıdır.
Türklüyü təşkil edən 4 əsas sütun var:
1. Dil Birliyi (Əsas Şərt)
Türk demək — Türk dil ailəsinə mənsub bir dildə (Azərbaycan, Türkiyə, Qazax, Özbək, Tatar, Qırğız və b.) danışan, düşünən və dünyanı bu dildə qavrayan deməkdir. Dil sivilizasiyanın qabıdır.
2. Tarixi və Siyasi ənənə (Dövlətçilik Şüuru)
Türklər tarixdə sadəcə bir tayfa kimi yaşamayıblar. Onlar imperiyalar quran, fərqli xalqları bir bayraq altında toplayan və “Törə” (qanun/nizam) anlayışına söykənən dövlətlər yaradıblar. Türklük — bu dövlətçilik və təşkilatlanma şüurunun adıdır.
3. Mədəniyyət və Dünyagörüşü
Həyatı qavrama tərzi, folklordakı ortaq motivlər (Dədə Qorquddan Manasa qədər), ailə quruluşu, qonaqsevərlik və azadlıq sevdası… Bunlar genlə gəlmir, tərbiyə və mədəniyyətlə ötürülür.
4. Mənsubiyyət Duyğusu (Şüur)
Mustafa Kamal Atatürkün “Ne mutlu Türküm diyene!” sözü boş yerə deyilməyib. O, “Ne mutlu Türk olana” (bioloji) demədi, “Türküm diyene” (şüur və mənsubiyyət) dedi. Yəni özünü bu mədəniyyətə, bu tarixə və bu gələcəyə bağlı duyan hər kəs Türkdür.
Nəticə: İrqçilik Türklüyü Kiçildir!
Türklüyə “irq” demək, min illərlə başqa-başqa coğrafiyalara yayılmış, fərqli xalqları öz mədəniyyətində birləşdirmiş böyük bir sivilizasiyanı balaca bir bioloji qutuya həbs etməkdir.
Türklük — bioloji bir bəxt, ya da genetik təsadüf deyil. Türklük — bir dildir, bir düşüncədir, minillik bir yaddaşdır və geniş bir mədəniyyət mirasıdır.
Buna görə də, Türkiyədəki bu yanlış dil vərdişini düzəltməyin vaxtı çatıb: Biz bir irq deyilik, biz böyük bir Türk Milləti və Türk Mədəniyyətiyik!
Bir cavab yazın